Þó það virki sjálfsagt handahófskennt og súrt við fyrsta gláp, þá er það engan veginn að ástæðulausu að svartsýni gríski furðufuglinn Yorgos Lanthimos skuli opna nýjustu mynd sína, Kinds of Kindness, á fyrstu mínútunni í Eurythmics-slagaranum Sweet Dreams (Are Made of This), en þar segir meðal annars í textanum mjög skýrt:
„… Everybody’s lookin’ for something
Some of them want to use you
Some of them want to get used by you
Some of them want to abuse you
Some of them want to be abused…“
Og þarna, sísvona, kristallast svolítið þemun og umfjöllunarefnið sem Lanthiomos og hans teymi taka fyrir að sinni. Eftir að hafa farið sigurför um heiminn með meistaraverkinu Poor Things var kvikmyndagerðarmaðurinn ekki lengi að hlaða í annan en vissulega gerólíkan ópus sem snýr að mannlega eðlinu og hvað í okkur býr. En ólíkt ferðalaginu okkar með Bellu Baxter er tónninn töluvert dekkri að sinni. Þetta er ekki hinn sami Yorgos Lanthimos og færði okkur t.d. Poor Things og The Favourite (tvær af hans aðgengilegustu myndum, ef til vill), heldur miklu frekar er þetta sami Yorgos’inn og ögraði heilu bílhlössin af áhorfendum með verkum eins og Dogtooth, The Lobster eða The Killing of a Sacred Deer. Það skýrir sig kannski sjálft í ljósi þess að leikstjórinn hefur fengið í lið með sér sama handritshöfund og kom akkúrat að þeim myndum, Efthimis Filippou.
Með öðrum orðum; þetta er alls, alls ekki vafasami tebolli allra, en áhorfendur sem njóta þess grimmt að gramsa í svipmyndum, myndmáli, abstrakt samlíkingum auk þess að hlæja úr sér allt vit yfir sótsvörtu gríni, fá ýmist fyrir aurinn. Má sjálfsagt deila um það hversu uppbyggilegt er að hlæja að óförum annarra, en hláturinn í samhengi Kinds of Kindness tengist þessari merkisgóðu samsuðu af bláköldum viðtengjanlegum sannleika nema sett í einstaklega absúrd gír í svo ýkta(r) dæmisögu(r) að stundum þekkir líkaminn og heilinn ekki önnur viðbrögð en að hlæja að öllu ruglinu.
Kinds of Kindness einkennist af dásamlega klínískum absúrdleika sem lekur af hvössum hversdagsleika. Myndin er einkennileg í strúktúr og uppsetningu en hérna eru þrjár býsna ólíkar sögur sagðar af alls konar persónum nema leikaravalið helst alltaf óbreytt þó svo að karakterarnir tengjast sama og ekkert.
Lanthimos er skiljanlega mjög dulrænn þegar kemur að svörum en það þarf ekki að skima lengi yfir heildarverkið til að finna að það eru engar tilviljanir og allt flæðir af mikilli nákvæmni. Einn af kostulegri styrkleikum Kinds of Kindness er hvernig myndin spyr mismunandi en samt sem áður þematengdra spurninga í lotunum þremur. Svör eru vissulega falin í útsaumum heildarverksins en áhorfandinn þarf að sýna útreikningana sjálfur.
Í fyrstu sögunni – sem ber heitið The Death of R.M.F – fáum við að kynnast stjórnsemi á brandaralega háu stigi hjá yfirmanni nokkrum og undirmanni hans. Undirmaðurinn þekkir enga aðra rútínu orðið en að hlýða sífellt skipunum bossins, jafnvel þegar tilskipanirnar eru langt komnir út fyrir vinnumörkin og út fyrir velsæmismörk einkalífsins.
Þarna dúkkar samt reglulega upp sterkur punktur í formi fyrirspurnar; hversu langt erum við tilbúin að ganga til að akkúrat ganga í augun á þeim sem tilheyra miklu hærra stöðugildi en við sjálf? Enn fremur stöndum við frammi fyrir sömu fyrirspurn út alla myndina; hversu mikils virði er validering einhvers í lífi okkar ef við sjálf höfum enga sjálfsvirðingu?
Miðjusagan – R.M.F. is Flying – er ábyggilega sú umdeildasta en skoðar stjórnsemi og áhrifagirni út frá parasambandi. Kona nokkur hverfur sporlaust og vonar eiginmaður hennar það besta, en svo þegar hún loksins skilar sér er hann meira en örlítið sannfærður um að kolröng kona hafi snúið aftur í hennar líkama.
Áður fannst henni súkkulaði óætt, núna er hún komin á gagnstæða skoðun. Hún passar ekki lengur í skónna sína og kynhvötin hennar hefur stórlega aukist. Eiginmaðurinn leiðir hana þá í gegnum raðir af atvikum þar sem myndlíkingin snýst öll um visst óöryggi í makamálum þegar annar aðili parsins gengur í gegnum upplifun sem hinn tengir sig ekkert við. Fátt þykir eðlilegra en að fólk þróist og breytist, en hvað gerist þegar umrædd paranoja er tosuð fram að slitmörkum?
Þegar haldið var síðan að Yorgos (ásamt Filippou) væri búinn að tappa af sér helstu útrásina sína, siglum við í þriðju söguna, R.M.F. Eats a Sandwich. Nú snúast málin í kringum kostulega grillaðan sértrúarsöfnuð þar sem valdadýnamíkin gæti varla verið skýrari. Við vitum sjálfsagt flest hvað fólk getur gengið langt í nafni trúarinnar, hvort sem er beðið til Guðs, Búdda, djúsfernu eða hversdagsfólks með mikilmennskublæti. Einstaklingurinn sjálfur fórnar öllum gildum sínum fyrir æðri málstað og fellur í nokkurs konar prísund þeirrar búbblu.
Grínlaust, því minna sem sagt er um þennan kafla, því betra, en tryggð, yfirnáttúruleg dulúð og höfnun er þarna yfirgnæfandi. Hvar þetta allt saman endar reynist vera hálfgerður massadjókur á kostnað okkar allra.
Það væri léttilega hægt að fá þá tilfinningu eins og Lanthimos sé hreint og beint að gera lítið úr áhorfendum, líkt og persónum sínum að einhverju leyti, ef þó væri ekki fyrir það hvað atriði hvert er djúsí og marglaga, oft með hinum lúmskasta hætti. T.a.m. er gaman að grandskoða hver þróunin er á starfssviðum leikara myndarinnar á milli sagnanna eða hvernig valdadýnamík róterast hjá mörgum þeirra. Litaskemað og beiting þess í fatnaði og leikmynd gefur líka upp fullt af fáránlega skrautlegum svörum.
En burtséð frá öllum skilaboðunum, spurningunum og þemunum er gott og gilt að velta fyrir sér hvort Kinds of Kindness sé einfaldlega skemmtileg til gláps. Mitt svar er tvímælalaust játandi enda ræman stanslaust fyndin, óútreiknanleg og borin uppi af stórskotaliði í einstökum fíling. Sinnum þrír.
Emma Stone er næstum því fyrirsjáanlega brillerandi (…og þessi DANS!) og aldrei öflugri en í samvinnu við Lanthimos en Jesse Plemons, Margaret Qualley, Hong Chau, Mamadou Athie og Willem Dafoe eru nákvæmlega engu síðri og satt að segja býsna fullkomin. Það eru tvær undantekningar sem ganga ekki upp í leikarahópnum sem ganga ekki fyllilega upp. Það er oft venja hjá Lanthimos að vera með fólk sem flytur línurnar sínar stífar með stílískum hætti og gæti það vel verið raunin hér, en nokkrir Nathan Mulligan og Lawrence Johnson eru ekki alveg að komast í sama gír og hinir og skara fram úr á neikvæðan hátt í hlutverki yfirlögreglustjóra og sálfræðings. Hvorugir eiga þó nokkurn bakgrunn í leiklist og það því miður sést langar leiðir. Þetta eru örlitlar rullur og senurnar vekja upp þann væb eins og eitthvað sé ‘off’. Kannski er það með ráðum gert, en það smellur eitthvað illa samt sem áður.
Hvað um það; Ef hlutirnir raðast þannig upp að þú, áhorfandi ágætur, horfir á þessa mynd og veist ekki alveg hvar þín niðurstaða lendir á henni, en hafi hún náð að fanga einhverja athygli hjá þér, hvet ég þig umhugsunarlaust til að rúlla myndinni aftur í gegn við tækifæri. Af eigin reynslu má fullkomlega fullyrða að sögurnar og tengingarnar smelli enn betur í fleiri glápum og er nóg af lausu plássi eftir sem opið er til skemmtilegrar túlkunar. Gott dæmi þar væri að sjá hvernig viðkomandi túlkar aðkomu persónunnar R.M.F. (sem er eini karakterinn sem kemur fram í öllum þremur sögunum án mikilla breytinga). Glöggir netverjar hafa til að mynda komið með þá getgátu um að nafnið sé skammstöfun fyrir ‘Redemption. Manipulation. Faith’, eða hreinlega bara (og þessi túlkun heldur ekkert minna vatni í snilldinni) ‘Random Mother Fucker.’
Kinds of Kindness er margt. Erfið, hlægileg, fráfælandi og dáleiðandi. Hún er ekki alveg það sem mætti kalla nærandi fyrir sálina en mér liði óskaplega skítugum ef ég myndi ekki kalla þetta ein af tenntari og sterkari myndum ársins 2024. Lengi lifi þetta fyndna óbragð…
Bíófíkill 
Sammála/ósammála?