One Battle After Another

Hvílíka filmógrafían. Enn eina ferðina hefur Paul Thomas Anderson sannað sína brillerandi hæfni þegar kemur að kvikmynd sem tekst að vera brakandi fersk, sitt og hvað af gamla skólanum, meinfyndin, óaðfinnanlega gerð, bitastæð og eftirminnileg. Þetta eru kostir sem hafa brennimerkt meirihlutann af verkum mannsins þó aldrei sé hægt að saka manninn um að hafa endurtekið sig of mikið eða gert sömu myndina tvisvar.

Sitt sýnist vissulega hverjum með hvað telst til meistaraverka og hvað ekki, en erfitt er að þverneita fyrir það hvað maðurinn kann sitt fag með ólíkindum vel og nær oft fram það besta úr hvaða leikarasúpu sem hann vinnur með; sama hvort um er að ræða Boogie Nights, Magnolia, Punch-Drunk Love, The Master, Phantom Thread eða One Battle After Another. Í öllum þessum tilfellum er þó sterk frammistaða leikara miklu meira en bara til skrauts og þjónar einhverri kröftugri sýn með tilheyrandi andrúmslofti þar sem yfirgnæfandi umgjörð er alveg upp á tíu. Auk þess eiga nánast allar myndirnar hans það sameiginlegt að verða betri á öðru, þriðja eða sjöunda áhorfi.

One Battle After Another er sprellifandi, klók og júník pólitísk satíra, drifin af þrususpennandi hlaupagangi, eltingarleikjum, hvassri ádeilu, athyglisverðum persónuátökum og einkennilega kómískri stemningu. PTA tekur frjálslegan snúning á skáldsöguna Vineland eftir Thomas Pynchon (hinn sama og skrifaði Inherent Vice) og blandar ákaflega vel saman sultuslakan retró-trylli og gamanmynd á rakettuhraða sem í senn segir góða samtímasögu sem kafar af óttaleysi í mál sem hafa verið á vörum allra síðustu árin. Í því samhengi er fjallað um upprisu fasískra afla, hvíta kynþáttahyggju, lögreglu- og hernaðarríki Bandaríkjanna, flóttafólk og mátt (eða vanmátt) byltingarsinna. PTA slær samt ítrekað á létta strengi í óforskömmuðum farsatón í efnivið sem kafar út í pólitíska sundrunga, valdastríð, hugsjónir, hollustuklemmur, togstreitu við sjálfið og (en ekki hvað?) þær táknrænu og bókstaflegu baráttur foreldra sem geta fundist handan við hvert horn til að tryggja börnum sínum öryggi.

PTA stjórnar tempói myndarinnar af stakri snilld, þar sem öflug klipping og mökk stressandi tónlist (meistari Jonny Greenwood er enn og aftur í bullandi fíling!) harmónerar við keyrsluna í plottinu. Það er svo mikil spenna og heljarinnar kraðak í loftinu alla myndina, sem stemmir býsna vel við panikkið og nojuna sem heltekur Leonardo DiCaprio alla myndina. Persóna hans er trekk í trekk einn ólgandi stressbolti, enda föst í óvæntum aðstæðum að þurfa að hafa upp á dóttur sinni og koma henni til bjargar áður en verri öfl hafa vinninginn. Dóttirin umrædda er leikin af nýstirninu (með svalasta nafn í heimi…) Chase Infiniti, sem hefur hérna þann einstaka hæfileika að stela og hlaupa burt með alla myndina frá öllum þeim kanónum sem umkringja hana.

Ef einhverjir leikarar eiga séns í að jafna þessa geislun og orku sem Infiniti hefur á skjánum, þá eru það þjarkarnir Benicio Del Toro og Sean Penn. Báðir tveir taka skemmtilegar og lúmskt bráðfyndnar persónur á blaði og gæða þeim lífi af gífurlegum absúrdisma án þess að tapa trúverðugleikanum, sér í lagi Penn sem helsti andstæðingur sögunnar.

PTA fær líka sérstakan plús í kladdann fyrir að gefa persónum þessarar myndar svona æðislega eftirminnileg nöfn (t.a.m. Perfidia Beverly Hills (Teyana Taylor), Ghetto Pat (DiCaprio), Sergio St. Carlos/Sensei (Del Toro), Junglepussy (Shayna McHayle), Virgil Throckmorton (Tony Goldwyn) ofl.) en ofurstinn Steven J. Lockjaw gæti vel verið einn alfyndnasti lúser og furðufugl síðustu ára og Penn túlkar karakterinn eins og ómögulega væri hægt að troða ósýnilega prikinu lengra upp í boruna á kauða. Gjörsamlega brilliant frammistaða, en eins og fram hefur komið er nóg af slíkum í þessari mynd.

Meira að segja DiCaprio hefur ekki átt svona frábæra rullu í merkilegan árafjölda og hérna sannast það að leikarinn er yfirleitt upp á sitt besta þegar hann leikur hálfgerðan aumingja (sjá The Wolf of Wall Street, Django Unchained og Once Upon a Time in Hollywood). Stundum verður frammistaðan pínu ‘overkill’ en hún virkar samt að allflestu leyti.

Það er eiginlega svolítið undrandi hvað PTA nær að halda traustu ef ekki pökkuðu flæði þegar lengra líður á framvinduna. Myndin hefst á þéttpökkuðum formála þar sem upplýsingadælan er stanslaus, en smám saman þynnist atburðarásin með tímanum. En síðan akkúrat þegar myndin er á mörkum þess að teygja á lopa skrípaleiksins, þá nær hún frábærri lendingu á lokametrunum með einni frumlegustu nálgun að bílaeltingarleik sem sést hefur í áraraðir. Nálgunin á þessu atriði er svo fáránlega einföld að eðlilegt er að klóra sér í hausnum yfir því hvers vegna þetta hefur ekki oft verið gert áður með þessum hætti. Senan er allavega ferlega líkleg til þess að stórlega auka fóbíu akstursfólks gagnvart blindhæðum. ÞAÐ er góð kvikmyndagerð.

Lengi vel væri hægt að kafa ofan í og kryfja þann núans sem er að finna í One Battle After Another, en þegar allt kemur til alls er myndin einfaldlega bara toppskemmtun sem rígheldur, geislar af orku og magnast í óvissunni um í hvað allt stefnir. Þetta er áberandi dýrasta mynd PTA til þessa og að öllum líkindum sú aðgengilegasta síðan Boogie Nights, þó að ræman sé óneitanlega gallsúr, löðrandi í vitleysu og heldur uppi ákveðnum samfélagsspegli þar sem taktfastar týpur eru rækilega teknar í nefið. Gjörðir persónanna skýra sig reyndar sjálfar og PTA virðist meira einbeita sér að breysku og smáatriðaríku manneskjunni í hverjum og einum, frekar en að dæma eða fordæma, enn síður sækja í þreytandi klisjur. Þetta á líka við um ýktustu persónurnar, sem komast hjá því að vera of skrípalegar og því eru allir þrívíðir einstaklingar. Sama hverjir gallarnir eru.

Það má deila um að myndin halli meira á vissan pólitískan pól en líka má færa rök fyrir að grín sé gert að öllum mögulegum hliðum. Myndin stendur allavega fyrir sínu sem óflokkanleg (en segjum) ‘mainstream-arthouse’ pólitísk satíra. Hún er fyndnari en margar pjúra grínmyndir síðustu missera, meira spennandi heldur en ófáar þráðbeinar hasarmyndir þarna úti, djarfari heldur en flestir pólitískir þrillerar undanfarinna ára og meira grípandi í persónudramanu heldur en fullt af einsleitum dramamyndum.

Í skemmra máli; ein með öllu. Allavega nálægt því.